Sao Tháng Tám - phim truyện điện ảnh đề tài chiến tranh do Nghệ sĩ Nhân dân Trần Đắc đạo diễn, sản xuất năm 1976, đạt giải Bông sen vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ IV, Bằng khen của Hội Phụ nữ Xô Viết cho diễn viên Thanh Tú tại Liên hoan phim Quốc tế Matxcơva lần thứ X... Trong bối cảnh đất nước vừa thống nhất, còn “nóng hổi” khí thế chiến đấu và chiến thắng, Điện ảnh Cách mạng Việt Nam tiếp tục tái hiện lịch sử hào hùng của dân tộc, khẳng định chính nghĩa của Cách mạng Tháng Tám và vai trò quyết định của quần chúng nhân dân trong tiến trình giành độc lập. Phim tiếp cận lịch sử từ chiều sâu hiện thực, kết hợp giữa hiện thực vĩ mô của thời đại, đất nước với những số phận cá nhân cụ thể. Chính điều đó tạo nên bức tranh hiện thực rộng lớn, vừa chân thực, vừa giàu giá trị tư tưởng và nghệ thuật.
Truyện phim diễn ra trong bối cảnh thế giới đầy biến động của Chiến tranh thế giới thứ II. Sự suy yếu của thực dân Pháp, việc chiếm đóng của phát xít Nhật, Nhật đầu hàng đồng minh… được khắc họa như những chuyển động mang tính toàn cầu, tạo tiền đề cho thời cơ cách mạng Việt Nam. Bằng cách này, bộ phim không thể hiện Cách mạng Tháng Tám như một biến cố biệt lập, mà đặt sự kiện đặc biệt ấy trong dòng chảy chung của lịch sử thế giới. Về bối cảnh trong nước, phim tái hiện Việt Nam những năm 1944 - 1945: kiệt quệ vì chiến tranh, bị hai tầng áp bức - phát xít, thực dân. Đây là lớp hiện thực khốc liệt, trực tiếp lý giải vì sao Cách mạng không chỉ là lựa chọn mang tính chính trị, mà trở thành con đường sống còn của dân tộc. Trên nền hiện thực đó, phim phản ánh cuộc đấu tranh Cách mạng nhiều gian khổ, kết thúc với cao trào ngày 19 tháng 8 năm 1945 - quần chúng nhân dân chiếm phủ Khâm Sai, lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới. Đây không phải chiến thắng của một cá nhân anh hùng, mà là thắng lợi lớn lao của sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc.
Poster của phim Sao Tháng Tám
Nhân vật trung tâm của phim là Nhu - nữ Việt Minh, được xây dựng như hình tượng tiêu biểu của người Cách mạng thời kỳ tiền khởi nghĩa. Đôi mắt sáng, trầm lặng..., Nhu thông minh, kiên gan, linh hoạt trong mọi hoàn cảnh, đi sâu vào quần chúng để vận động và định hướng đấu tranh. Chị chấp nhận mọi hiểm nguy, hoạt động Cách mạng trong hoàn cảnh chồng (cũng là một chiến sĩ) đang bị địch bắt; bó bụng khi mang bầu để hoàn thành mọi nhiệm vụ khó khăn. Ngày Nhu nhận được tin chồng bị kẻ địch xử bắn, cũng là ngày chị bị bắt. Tuy nhiên, Sao Tháng Tám không nhằm thần thánh hóa Nhu như một cá nhân siêu phàm, mà thông qua nhân vật này để phản chiếu vai trò của quần chúng nhân dân Cách mạng - những người Nhu hết lòng thương yêu, hi sinh, và cũng chính họ đã bảo vệ đứa con vừa lọt lòng của Nhu, cứu chị thoát chết trong gang tấc... Đối lập với Nhu là Kiều Trinh - người phụ nữ bán nước cầu vinh, lật lọng khôn lường, đại diện cho bè lũ tay sai phản bội dân tộc, luôn tìm cách săn đuổi Nhu trong suốt hành trình phim. Mô típ “một gia đình, hai lý tưởng”, “nợ nước thù nhà”, “nước mất nhà tan”... được khai thác sâu sắc và cũng đầy kịch tính, nhân văn. Bộ phim đặc biệt chú trọng khắc họa quần chúng nhân dân. Chính tập thể nông dân, công nhân, trí thức là nền tảng của hiện thực rộng lớn mà bộ phim phản ánh, đồng thời là lực lượng quyết định làm nên thắng lợi Cách mạng.
Một cảnh trong phim Sao Tháng Tám
Về nghệ thuật, Sao Tháng Tám thành công với thủ pháp đối lập được vận dụng xuyên suốt bộ phim: thực dân, phát xít, tay sai giàu có, tàn bạo, vô nhân tính đối lập với nhân dân đói nghèo nhưng kiên cường, bất khuất, hướng thiện; lực lượng Việt Minh vì dân vì nước đối mặt với những kẻ xâm lược và tay sai chà đạp lên quần chúng nhân dân để cầu danh truy lợi... Phương thức biểu hiện ấn tượng được khai thác như một thủ pháp hiệu quả khi thể hiện nhiều cảnh phim giàu ý nghĩa. Nhịp phim linh hoạt, khi chậm rãi để khắc họa nỗi đau dân tộc; lúc dồn dập trong những cảnh đấu tranh căng thẳng, tạo cảm xúc chân thật, lắng đọng. Với bối cảnh phong phú, nhân vật đa dạng, bộ phim Sao Tháng Tám mở rộng biên độ hiện thực: từ số phận cá nhân đến vận mệnh dân tộc, từ làng quê tiêu điều đến quảng trường Cách mạng sục sôi... Qua đó, phim tái hiện, đồng thời lí giải lịch sử bằng ngôn ngữ điện ảnh sinh động, sâu sắc, giàu sức thuyết phục.
Sao Tháng Tám không chỉ “viết sử bằng phim”, mà còn là bức tranh phản ánh hiện thực rộng lớn của dân tộc Việt Nam trong bước ngoặt năm 1945, với bối cảnh quốc tế đầy biến động. Bộ phim cụ thể hóa chân lý lịch sử: sức mạnh của Cách mạng nằm ở quần chúng nhân dân, đúng như lời của Nguyễn Trãi - vị Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới với tư tưởng “thân dân”: “Chở thuyền là dân”, “Sức dân như nước”. Kết phim, hình ảnh quần chúng chiếm phủ Khâm Sai và lá cờ đỏ sao vàng tung bay, khẳng định tư tưởng trung tâm của tác phẩm được thể hiện ở khẩu hiệu chân thực mà đẹp đẽ cuối phim: “Nước Việt Nam là của người Việt Nam”.
Trong khuôn khổ Chương trình chiếu phim chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, bộ phim Sao Tháng Tám sẽ được trình chiếu vào 19h30 ngày 15/01/2026 tại rạp Ngọc Khánh - Viện Phim Việt Nam (số 523 Kim Mã, phường Giảng Võ, Hà Nội). Trân trọng kính mời Quý khán giả tới tham dự!
Bài: Nguyễn Phương Thảo
Ảnh: Viện Phim Việt Nam
